Dự báo, một trong những khâu được coi là mang tính sống còn cho sự phát triển kinh tế đã và đang luôn trong tình trạng khá chênh vênh.

Nở rộ thông tin dự báo

Lên tiếng từ Viện Khoa học xã hội Việt Nam, PGS.TS Nguyễn Xuân Thắng nhận xét: “Hiện tại, các quan điểm đánh giá về các mặt của nền kinh tế còn rất khác nhau, thậm chí trái ngược nhau và còn rất nhiều điểm chưa thống nhất... Điều hết sức lưu ý la, chúng ta hầu như chưa thật chú tâm hoặc chưa tính hết các kịch bản triển vọng của tình hình, kể cả tình huống xấu nhất”.

Là một trong những đơn vị hay đưa ra dự báo kinh tế nhất, lãnh đạo của Trung tâm Thông tin và Dự báo kinh tế - xã hội quốc gia (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), TS. Lê Đình Ân cũng thừa nhận rằng, công tác dự báo về các mặt kinh tế, xã hội và cả dự báo của các ngành đặc thù cho kết quả không tốt, thậm chí là dự báo sai, dẫn đến những ảnh hưởng đối với nền kinh tế và hoạt động của các doanh nghiệp.

Cũng theo TS. Lê Đình Ân thì nguyên nhân của tình trạng dự báo không đúng, trước hết là do nở rộ thông tin dự báo nên mới “nhiễu”. Công tác dự báo chủ yếu là do các cơ quan thuộc Chính phủ, các bộ, các ngành thực hiện. Ngoài ra cũng có các viện độc lập làm dự báo, thậm chí cả những cá nhân cũng đưa ra các dự báo. Cùng đó, kết quả cuối cùng của các dự báo thì không có ai phải chịu trách nhiệm, vì đã là dự báo thì có đúng có sai, sao quy được trách nhiệm!

Một trong những bài học đắt giá nhất về dự báo mà Việt Nam phải trải qua là tình hình lạm phát phi mã của năm 2008. Vào đầu năm 2008, các cơ quan chức năng dự báo tăng trưởng kinh tế nước ta năm 2008 sẽ tăng trưởng khoảng 9,1%; lạm phát 8%. Nhưng thực tế, tăng trưởng chỉ đạt trên 6% và lạm phát thực tế đã là 24%, gấp ba lần dự báo.

Rút kinh nghiệm về bài học này, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng khi đó cũng đã chỉ rõ, phải quan tâm, tổ chức tốt công tác dự báo và phân tích kinh tế. Công tác này chưa thật sự được coi trọng đúng tầm, dù có nhiều cơ quan dự báo và phân tích kinh tế.

Câu chuyện năm 2008 chưa kịp cũ thì năm nay có vẻ như lại tái diễn. Chẳng hạn như về tình hình xuất khẩu, các cơ quan liên quan đã căn cứ trên dự báo của ngành mình để đề xuất chỉ tiêu xuất khẩu năm nay phải tăng 13%, nhưng sau đó có “tỉnh” ra và đề nghị điều chỉnh xuống chỉ còn 3%. Nhưng, khi xem xét thực tế thực hiện trong 8 tháng đầu năm thì xuất khẩu có vẻ khó mà thoát khỏi ngưỡng... “âm”.

Nâng cao trách nhiệm người đứng đầu

Giám đốc quốc gia Ngân hàng Phát triển châu Á ( ADB) Ayumi Konishi cũng cho rằng: “Việt Nam cần có cơ chế thu thập và phân tích thông tin kịp thời. Nhiều nhà hoạch định chính sách đã thất bại trong việc dự báo vì Việt Nam không có hệ thống hoàn thiện để nắm bắt tình hình kinh tế”.

Trong thời gian qua, công tác dự báo kinh tế - xã hội đã được Chính phủ, cũng như nhiều cơ quan, đơn vị quan tâm và tổ chức thực hiện, trong đó có Bộ Kế hoạch và Đầu tư, với việc thành lập Trung tâm Thông tin và dự báo kinh tế - xã hội Quốc gia, trực thuộc Bộ từ cuối năm 2004. TS. Lê Đình Ân, Giám đốc Trung tâm bộc bạch: Nguyên nhân chính là hệ thống thống kê và xử lý dữ liệu của các ngành và địa phương còn yếu và thiếu; cán bộ chuyên ngành dự báo cũng thiếu và yếu về chuyên môn nghiệp vụ. Trách nhiệm của người đứng đầu mỗi cơ quan dự báo cũng chưa được thể hiện rõ nên có những dự báo sai lệch nhưng không ai chịu trách nhiệm. Bên cạnh đó công tác dự báo, cảnh báo kinh tế hiện nay là Việt Nam chưa có một hệ thống thông tin kinh tế hoàn chỉnh, nguồn thông tin, tư liệu của nước ngoài cũng rất thiếu, rời rạc và không hệ thống. Việc xử lý số liệu còn chưa thống nhất, mỗi nơi theo một kiểu, rất khó làm chất liệu cho công tác dự báo, cảnh báo. Rõ ràng, điểm tựa nào thực sự an toàn cho dự báo kinh tế vẫn đang là một câu hỏi quá khó.

Theo các chuyên gia kinh tế, đã đến lúc phải có quy định cụ thể về trách nhiệm khi đưa ra dự báo. Cơ quan quản lý Nhà nước phải chịu trách nhiệm về dự báo của mình. Chịu trách nhiệm ở đây không chỉ là chịu trách nhiệm trong việc đưa ra biện pháp này, biện pháp kia, mà là chịu trách nhiệm về kết luận của mình để phục vụ cho các nhà hoạch định chính sách. Nếu người hoạch định chính sách dựa vào dự báo, vậy nếu dự báo sai thì người dự báo phải chịu hoàn toàn trách nhiệm. Chính phủ cần có nghị định quy định rõ ràng về trách nhiệm người đứng đầu trong công tác dự báo.