Doanh nghiệp bán phá giá

Từ đầu năm đến nay,Việt Nam ký xuất khẩu (XK) trên 5,5 triệu tấn gạo, trong đó đã giao 4,575 triệu tấn( tăng gần 1 triệu tấn so với cả năm 2008), hiện Việt Nam đã vượt qua Thái Lan để trở thành nước XK gạo nhiều nhất thế giới. Mặc dù kim ngạch XK gạo tăng mạnh nhưng lợi ích thu về lại không tương xứng bởi giá trị XK, chỉ đạt 2,1 tỷ USD.

Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA): Hiện giá gạo XK của Việt Nam thấp hơn gạo Thái tới hơn 100 USD/tấn, thậm chí đã có những thời điểm giá gạo XK của Việt Nam đang thấp nhất thế giới. Có tình trạng này là do nhiều doanh nghiệp XK gạo thiếu kho bãi dự trữ nên luôn muốn giải phóng hàng càng nhanh càng tốt, điều này dẫn đến việc bị các đối tác nhập khẩu ép giá. Không chỉ vậy, hiện có tình trạng một số doanh nghiệp tìm mọi cách bán giá thấp hơn quy định để giành hợp đồng XK.

Theo quy định giá sàn xuất khẩu của VFA, giá bán gạo 5% tấm là 400 USD/tấn, 15% là 360 USD/tấn và 350 USD/tấn loại 25%. Nhưng hiện nhiều doanh nghiệp trong nước chào bán với giá thấp hơn từ 5 đến 7% so với quy định.  Thậm chí, có doanh nghiệp là thành viên của một đơn vị xuất khẩu gạo trong nước đã chào giá gạo XK  loại 5% tấm chất lượng cao với mức giá  350 USD/tấn. Ông Trương Thanh Phong, Chủ tịch VFA  cũng thừa nhận: Để kiểm soát việc gian lận giá, quy chế hiệp hội cũng quy định sẽ buộc phân bổ xuất uỷ thác cho một số đơn vị khác đối với hợp đồng nghi ngờ xuất giá thấp. Thế nhưng, rất nhiều doanh nghiệp có chân trong VFA không tuân thủ quy chế khi bị phát hiện bán giá thấp.

Mặc dù VFA đã quy định những hợp đồng có giá dưới mức sàn sẽ không được chấp thuận để XK. Nhưng để lách luật, doanh nghiệp bán phá giá có nhiều cách như vẫn mở L/C, báo cáo VFA đúng giá, nhưng đến ngày giao hàng mới bí mật điều chỉnh L/C. Một cách khác mà hiện nhiều doanh nghiệp đang sử dụng là vẫn đăng ký mức giá đúng theo định hướng sàn nhưng lại thoả thuận ngầm với đối tác sẽ thu tiền với giá khác thấp hơn nhiều so với giá trong hợp đồng. Trong trường hợp bị cấm XK vào những thị trường tập trung thì họ lại tìm cách nhượng lại hợp đồng cho các đơn vị khác ngoài hiệp hội xuất.

Nguy cơ mất thị trường

Việc doanh nghiệp bán phá giá gạo không chỉ tạo cớ cho thương nhân nước ngoài ép giá, thiệt hại kinh tế mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình đàm phán XK gạo vào một số thị trường tập trung. Mặc dù VFA đã có quy định trong việc thực hiện các hợp đồng xuất khẩu gạo tập trung của VFA : doanh nghiệp không được đăng ký hợp đồng thương mại bán cho các thương nhân đã ký hợp đồng tập trung với Việt Nam tại các thị trường Philippines, Indonesia, Cuba và Malaysia. Có quy định này là bởi đây là 4 nước nhập khẩu gạo với mức giá cao, ổn định lại chiếm 2/3 sản lượng gạo XK hàng năm của Việt Nam. Hơn nữa, giá  gạo XK tập trung vào bốn thị trường này thường đưa đến khung giá định hướng cho gạo Việt Nam XK vào các thị trường khác.

Quy định là vậy nhưng hiện nhiều doanh nghiệp XK không tuân thủ đúng quy định này, vẫn ký những hợp đồng XK gạo với giá thấp vào 4 thị trường này. Điều này dẫn đến việc đàm phán bán gạo theo hợp đồng tập trung với một số nước như Indonesia, Malaysia không đạt được kết quả do đối tác so bì có sự chênh lệch với giá mà doanh nghiệp đã XK “chui” chào hàng. Ông Nguyễn Thọ Trí - Phó chủ tịch VFA cho biết: Điển hình nhất là việc đàm phán hợp đồng tập trung 700.000 tấn gạo với Philippines vào tháng 6 vừa qua. Phía Philippines sang Việt Nam trực tiếp mua gạo nhằm nắm bắt sát khung giá trước khi ký hợp đồng. Tại Việt Nam, phía Philippines đã nhận được nhiều lời chào giá thấp hơn giá sàn của doanh nghiệp Việt Nam, khiến Philippines thắc mắc, tại sao khi họ sang Việt Nam mua gạo trực tiếp thì giá lại rẻ hơn so với giá đàm phán hợp đồng tập trung. “Chính vì vậy mà nếu việc đàm phán thành công thì lô gạo 700.000 tấn tới đây, giá sẽ thấp hơn nhiều so với những lô ký hồi đầu năm với Philippines”, ông Phong nhận định. Không chỉ mất hợp đồng này, việc đàm phán bán gạo gối đầu cho thị trường này vào đầu năm 2010 cũng bị ảnh hưởng đáng kể.

Để hạn chế doanh nghiệp XK gạo bán phá giá, VFA đã tăng cường việc kiểm tra những doanh nghiệp có hành vi bán phá giá gạo XK, ảnh hưởng đến hoạt động XK chung của toàn hiệp hội.  Không chỉ có vậy, sắp tới VFA sẽ đưa ra quy chế nếu doanh nghiệp nào bán phá giá sẽ không được đăng ký hợp đồng XK trong vòng một năm. Được biết, hiện VFA có danh sách của bảy công ty bán phá giá và dự kiến sẽ đề xuất cấm xuất khẩu gạo trong vòng một năm. Bên cạnh đó, để giá gạo không tiếp tục giảm, trong tháng 9, các doanh nghiệp thuộc Hiệp hội Lương thực Việt Nam đã tiếp tục mua dự trữ thêm 500.000 tấn gạo tại Đồng bằng sông Cửu Long với giá không thấp hơn giá sàn 3.800 đồng/kg lúa mà Hiệp hội quy định.,.